เทศกาลและประเพณี อำเภอบ้านไผ่

งานประเพณีบุญกุ้มข้าวใหญ่และของดีอำเภอบ้านไผ่

งานประเพณีบุญกุ้มข้าวใหญ่และของดีอำเภอบ้านไผ่
      เถิงเมื่อยามเดือนยี่เข่า ให้พวกเฮาฟ่าวฟั่ง นำเข้าถวายพระสงฆ์ เอาแท่หมู่บุญกุศลสินำค้ำหมู่เฮาทุกมื่อค่ำ หากธรรมเนียมจังซี่ มีแท่แต่นานเด้อ พี่น้องเอ๊ย”

คำผะหยา ข้างต้น บ่งชี้ให้เห็นถึงวัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่น “ไทอีสาน”

ที่สืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมต่อเนื่องกันมาแต่โบราณกาล จนถือเป็น “ฮีต”(ฮีต หมายถึง จารีต

มาจากศัพท์บาลีว่า จาริตต แปลว่า ประเพณีที่ถือสืบต่อกันมานาน) ฮีต ของคนอีสานจึงมีครบทั้งสิบสองเดือน เรียกว่า ฮีตสิบสองและยังมีคองสิบสี่ ด้วย (คอง หรือ คลอง มาจากศัพท์ ครรลอง แปลว่า แนวทาง,แบบฉบับ ภาษาพูดอีสานมักจะไม่มีตัวควบกล้ำ) การยึดมั่นในคำสอน

และการกระทำความดี จึงเป็นธรรมเนียมที่ต้องปฏิบัติตลอดมาบุญเดือนยี่ หรือ บุญคูนลาน หรือ บุญคูนข้าว และ บุญกุ้มข้าวใหญ่ ถือเป็นฮีตหนึ่งที่ต้องปฏิบัติในเดือนยี่ บุญคูนลาน จะเป็นเรื่องส่วนตัวของเจ้าของนา ที่จะเซ่นไหว้ ทำขวัญข้าว ต่อแม่โพสพ ในนาข้าวหรือลานข้าวตามประเพณี ส่วนบุญกุ้มข้าวใหญ่ จะเป็นเรื่องส่วนรวมของประชาชนในหมู่บ้าน ที่จะร่วมทำบุญตามประเพณี ให้กว้างขึ้น เพราะบางคนบางครอบครัว ไม่ได้ปลูกข้าว บางครอบครัวยังมิได้มีการทำบุญโดยส่วนตัวที่ลานข้าว ก็จะได้มีโอกาสเข้าร่วมพิธีพร้อมเพรียงกัน โดยทุกครอบครัวจะนำข้าวเปลือกที่เก็บเกี่ยวไว้แล้ว ออกมาทำบุญให้ทานที่วัด โดยนำมากองรวมกันที่บริเวณลานวัด เป็นกองใหญ่ ที่กองข้าวนั้นจะนำลำต้นไม้คูน (ชัยพฤกษ์) มาปักตรงกึ่งกลางกองข้าว แล้วโยงด้ายสายสิญจน์รองกองข้าว ส่วนประกอบอื่นเช่น บายศรีบนยอดเสา เครื่องเซ่นไหว้แม่โพสพ จะมีเครื่องคาวหวาน วางโดยรอบกองข้าวนั้น (คูน ในความหมายของไทอีสาน คือ ค้ำคูน ถือเป็นสิริมงคล ดังนั้นจึงปรากฏใบคูน นำมาประกอบพิธของชาวอีสานตลอดมา) เมื่อประกอบพิธี จะนิมนต์พระสงฆ์ ๙ รูป มาเจริญพระพุทธมนต์เย็น พระสงฆ์รูปหนึ่ง จะแสดงพระธรรมเทศนาเกี่ยวกับปัญญาบารมี ๑ กัณฑ์ ส่วนมากนิยมจัด ๓ คืน รุ่งเช้า จะมีการถวายอาหารบิณฑบาต จากนั้น พระสงฆ์อนุโมทนา ประพรมน้ำพระพุทธมนต์ ประชาชนก็จะขอน้ำพระพุทธมนต์ส่วนหนึ่ง นำไปประพรมที่บ้าน เพื่อเกิดความเป็นสิริมงคลแก่ ข้าว นา วัว ควาย ตลอดจนที่พักอาศัย ถือว่าจะมีแต่ความสุข ความเจริญก้าวหน้าเมื่อเสร็จพิธีสงฆ์ ก็จะเป็นพิธีสู่ขวัญข้าว ผู้ประกอบพิธีหรือหมอสูตรขวัญ จะต้องแต่งกายชุดขาว กล่าวคำบูชาพระพุทธคุณ กล่าวอัญเชิญเทวดา กล่าวบูชาสรรเสริฐพระคุณของแก่โพสพ พระคุณของข้าว เสร็จแล้ว นำเอาน้ำพระพุทธมนต์ประพรมกองข้าวตามสมควร แล้วมีการถวายข้าวเปลือกแก่วัด (เพื่อให้วัดได้เก็บไว้บริโภคเมื่อยามขาดแคลน หรือข้าวเปลือกเหล่านี้ ก็จะได้แจกจ่ายให้ความช่วยเหลือแก่คนยากจน เมื่อเกิดภัยพิบัติต่าง ๆ มิให้วัดนำข้าวนี้ไปขายเพื่อแปรสภาพเป็นปัจจัย) ในการนี้ พี่น้องประชาชนก็จะมารวมตัวกันร่วมทำพิธีจึงเสร็จ